- Dobra rozgrzewka poprawia wyniki. Przed treningiem ważne jest rozciąganie dynamiczne. Jeśli rozciągasz się też statycznie, trzymaj jeden mięsień najwyżej 30–45 sekund – dłuższe rozciąganie może obniżyć wydolność.
- Trening siłowy w pełnym zakresie ruchu zwiększa zakres tak samo jak rozciąganie – to „dwa w jednym”.
- Przed kontuzjami chroni głównie trening siłowy i przemyślana rozgrzewka, a nie samo rozciąganie.
Po co się rozgrzewać
Przegląd 32 rzetelnych badań wykazał, że rozgrzewka poprawiła wyniki w 79% badanych wskaźników i prawie nigdy nie zaszkodziła (Fradkin i wsp., 2010). Powody są trzy:
- Temperatura mięśni. Cieplejszy mięsień kurczy się szybciej i mocniej, a nerwy szybciej przewodzą sygnał.
- Pobudzenie. Krótkie, intensywne skurcze mięśni chwilowo „uruchamiają” układ nerwowo-mięśniowy, więc późniejsza siła i moc są większe (Opplert i Babault, 2018).
- Przećwiczenie ruchu. Serie rozgrzewkowe to też trening techniki – klient ustawia ruch, zanim weźmie duży ciężar.
Rozciąganie statyczne przed treningiem: tylko krótko
- Do 30–45 sekund na mięsień nie pogarsza istotnie wyników. Od 60 sekund na grupę mięśniową wydolność spada średnio o 4,6% (Kay i Blazevich, 2012; Behm i wsp., 2016).
- Jako jedyna rozgrzewka nie wystarczy – rozciąganie statyczne przed wysiłkiem obniżyło siłę średnio o 5,4%, najmniej przy rozciąganiu do 45 sekund (Simic i wsp., 2013).
Dlaczego: długie rozciąganie chwilowo osłabia aktywację mięśnia i zmniejsza sztywność ścięgna, więc mięsień mniej skutecznie przenosi siłę.
Rozciąganie podczas ćwiczeń: siła w pełnym zakresie
Mięsień rozciąga się też podczas ćwiczeń w pełnym zakresie – w głębokim przysiadzie, wykroku czy rumuńskim martwym ciągu.
- Trening siłowy zwiększa zakres tak samo jak rozciąganie. Przegląd 55 badań: trening siłowy z obciążeniem zwiększył zakres ruchu podobnie jak rozciąganie, a połączenie obu nie dało więcej niż samo rozciąganie. Ćwiczenia tylko z masą ciała nie poprawiły istotnie zakresu (Alizadeh i wsp., 2023). Tak samo wypadł przegląd 11 badań kontrolowanych (Afonso i wsp., 2021).
- Najbardziej pomaga powolne opuszczanie ciężaru. Trening ekscentryczny poprawił gibkość nóg we wszystkich sześciu badaniach. Przypuszcza się, że włókna mięśniowe się wydłużają (O’Sullivan i wsp., 2012).
Jeśli chcesz zaoszczędzić czas: ćwiczenia z obciążeniem w pełnym zakresie, z opuszczaniem ciężaru przez 2–3 sekundy, to „dwa w jednym” – dla zwykłej gibkości długie dodatkowe rozciąganie nie jest konieczne (Alizadeh i wsp., 2023). Osobne rozciąganie ma sens tam, gdzie klientowi brakuje konkretnego zakresu.
Rozciąganie dynamiczne: lepszy wybór przed treningiem
Kontrolowane ruchy w pełnym zakresie – wykroki ze skrętem, wymachy nóg, krążenia ramion. Zwiększają zakres i jednocześnie poprawiają siłę, moc, sprint i skok, średnio o 1,3% (Opplert i Babault, 2018; Behm i wsp., 2016). Szybkie ruchy wahadłowe są mniej odpowiednie niż kontrolowane.
Dlaczego: podczas rozciągania dynamicznego mięsień pracuje, więc się rozgrzewa i pobudza, a jednocześnie lekko spada jego sztywność. Dostaje więc to, czego potrzebuje do wysiłku, a nie tylko rozciągnięcie.
Rozgrzewka według trenerów przygotowania motorycznego
Trenerzy przygotowania motorycznego często stosują schemat RAMP – łącznie 10–15 minut:
- Raise – rozgrzanie (3–5 min) – rower, wioślarz, skakanka albo lekkie ćwiczenia całego ciała. Cel: podnieść tętno i temperaturę mięśni.
- Activate – aktywacja – mięśnie, które będą ważne w treningu i często „śpią”: pośladki (mostek, chód z gumą), łopatki (rozciąganie gumy), mięśnie głębokie tułowia.
- Mobilize – mobilizacja – rozciąganie dynamiczne w ruchach podobnych do głównego treningu. Statycznie tylko krótko i tylko tam, gdzie klientowi brakuje zakresu.
- Potentiate – pobudzenie – 2–4 serie rozgrzewkowe głównego ćwiczenia z rosnącym ciężarem i malejącą liczbą powtórzeń, ewentualnie kilka wyskoków.
Ciężary na serie rozgrzewkowe ustawisz w kalkulatorze 1RM.
Co naprawdę chroni przed kontuzjami
- Samo rozciąganie nie wystarczy. Przegląd 25 badań z udziałem 26 610 osób nie wykazał ochronnego działania rozciągania. Trening siłowy zmniejszył liczbę kontuzji do mniej niż jednej trzeciej (Lauersen i wsp., 2014).
- Przemyślana rozgrzewka – tak. Młode piłkarki stosujące rozgrzewkę FIFA 11+ miały o 32% niższe ryzyko kontuzji i o 45% niższe ryzyko poważnych kontuzji (Soligard i wsp., 2008).
Roller i rozciąganie statyczne po treningu
Roller przed treningiem lekko poprawił sprint (+0,7%) i gibkość (+4%), na siłę i skok miał znikomy wpływ. Po treningu zmniejsza odczuwany ból mięśni. Efekty są małe, ale jako część rozgrzewki ma sens (Wiewelhove i wsp., 2019).
Rozciąganie statyczne ma swoje miejsce po treningu albo jako osobny blok, gdy klient chce zwiększyć konkretny zakres. Ciekawe jest, dlaczego działa: zarówno po jednym rozciąganiu, jak i po 3–8 tygodniach regularnego rozciągania zakres rośnie głównie dlatego, że układ nerwowy lepiej toleruje rozciągnięcie – a nie dlatego, że mięsień trwale się wydłuża (Weppler i Magnusson, 2010). Większy zakres zaraz po rozciąganiu zwykle utrzymuje się krócej niż 30 minut (Behm i wsp., 2016).
Dla trenera
- Dopasuj rozgrzewkę do treningu. Przed przysiadami biodra i kostki, przed wyciskaniem barki i łopatki.
- Niech będzie krótka i skuteczna. 10–15 minut wystarczy. Klient ma podejść do pierwszej serii roboczej rozgrzany, a nie zmęczony.
- Wykorzystaj ją do kontroli. Widzisz, jak klient się porusza, czy coś go nie boli i jaki ma dzień – i według tego dostosuj trening.
Częste pytania
Czy mogę przed treningiem rozciągać się statycznie?
Tak, krótko – do 30–45 sekund na mięsień – a potem część dynamiczna. Długie rozciąganie zostaw na koniec treningu.
Ile powinna trwać rozgrzewka?
Zwykle 10–15 minut. Przed ciężkim treningiem siłowym albo u starszego klienta może być dłuższa, przed lekkim treningiem krótsza.
Czy wystarczy rozgrzewka na bieżni?
Rozgrzanie to tylko pierwszy krok. Bez aktywacji, mobilizacji i serii rozgrzewkowych głównego ćwiczenia ciało nie jest w pełni gotowe.
Źródła: Fradkin i wsp., J Strength Cond Res 2010; Opplert i Babault, Sports Med 2018; Kay i Blazevich, Med Sci Sports Exerc 2012; Behm i wsp., Appl Physiol Nutr Metab 2016; Simic i wsp., Scand J Med Sci Sports 2013; Alizadeh i wsp., Sports Med 2023; Afonso i wsp., Healthcare 2021; O’Sullivan i wsp., Br J Sports Med 2012; Lauersen i wsp., Br J Sports Med 2014; Soligard i wsp., BMJ 2008; Wiewelhove i wsp., Front Physiol 2019; Weppler i Magnusson, Phys Ther 2010.